मेटा कंपनी लहान मुलांच्या मानसिक आरोग्यासाठी इंस्टाग्राम आणि फेसबुकवर ‘नाईट शटडाऊन’ची चाचणी घेत आहे. या नवीन नियमांनुसार, अल्पवयीन युजर्सना रात्रीच्या बंदीसोबतच दिवसाला फक्त दोन तास ॲप वापरण्याची मर्यादा असेल. स्क्रीन टाईम आणि सोशल मीडियाचे वेड कमी करण्यासाठी हे कडक पाऊल उचलण्यात आले आहे.
18 वर्षांखालील मुलांसाठी इंस्टाग्राम आणि फेसबुकवर मध्यरात्री 12 ते सकाळी 6 वाजेपर्यंत पूर्ण बंदी घालण्याचा ऐतिहासिक निर्णय मेटा कंपनीने घेतला आहे. अमेरिकेतील 47 राज्यांनी केलेल्या तीव्र कायदेशीर दाव्यानंतर मेटाने 17.1 अब्ज डॉलर्सच्या (सुमारे 1.43 लाख कोटी रुपये) विक्रमी तडजोडीसह हा ‘डिजिटल बेडटाइम’ नियम लागू करण्यास संमती दिली आहे. सोशल मीडियाच्या वाढत्या व्यसनापासून आणि मानसिक दुष्परिणामांपासून लहान मुलांना वाचवण्यासाठी हे आजवरचे सर्वात मोठे पाऊल मानले जात आहे.
काय आहे मूळ प्रकरण?
‘The New York Times’ च्या वृत्तानुसार, अमेरिकेतील कॅलिफोर्नियाचे ॲटर्नी जनरल रॉब बोंटा यांच्या नेतृत्वाखाली एकूण 47 राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेशांनी मेटा प्लॅटफॉर्म्सविरुद्ध एकजूट होऊन खटला दाखल केला होता. मेटाने नफा कमावण्याच्या उद्देशाने इंस्टाग्राम आणि फेसबुकचे अल्गोरिदम अशा प्रकारे डिझाइन केले, ज्यामुळे लहान मुलांना आणि किशोरवयीन मुलांना याचे व्यसन जडले, असा आरोप राज्यांनी केला होता. (REF.)
हा खटला कॅलिफोर्नियाच्या फेडरल कोर्टात दुसऱ्या आठवड्यात सुरू असतानाच, मेटाचे माजी इंजिनिअरिंग डायरेक्टर अर्तुरो बेजार यांनी कोर्टात कंपनीच्या विरोधात साक्ष दिली. कंपनी लहान मुलांच्या सुरक्षिततेपेक्षा स्वतःच्या फायद्याला प्राधान्य देते, हा त्यांचा खुलासा कंपनीसाठी अत्यंत नामुष्कीजनक ठरला. परिणामी, मुख्य कार्यकारी अधिकारी (CEO) मार्क झकरबर्ग यांना कोर्टात साक्ष देण्यापासून वाचवण्यासाठी मेटाने न्यायालयीन लढाई टाळत या तडजोडीचा मार्ग स्वीकारला.
‘डिजिटल बेडटाइम’ आणि कडक नियम
‘The Economic Times’ ने (REF.) प्रसिद्ध केलेल्या रिपोर्टनुसार, या तडजोडीनंतर मेटाला आपल्या दोन्ही सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्म्सच्या मूळ रचनेत मोठे बदल करावे लागणार आहेत: बदल खालीलप्रमाणे.
नाईट शटडाऊन: 18 वर्षांपेक्षा कमी वय असलेल्या सर्व युजर्ससाठी मध्यरात्री 12:00 ते सकाळी 6:00 या वेळेत ॲप्स पूर्णपणे ब्लॉक राहतील. या काळात त्यांना फीड किंवा रील्स स्क्रोल करता येणार नाहीत.
2 तासांची दैनिक मर्यादा: इंस्टाग्राम आणि फेसबुक दोन्ही मिळून अल्पवयीन मुलांसाठी रोज केवळ 2 तास वापरण्याची ‘डिफॉल्ट मर्यादा’ असेल. ही वेळ संपल्यानंतर ॲप्स लॉक होतील आणि ते पुन्हा सुरू करण्यासाठी पालकांची परवानगी अनिवार्य असेल.
शाळेच्या वेळेत शांतता: शाळा सुरू असण्याच्या वेळेत (सकाळी 8 ते दुपारी 3) कोणत्याही प्रकारच्या ‘पुश नोटिफिकेशन’ मुलांच्या स्क्रीनवर पाठवण्यास बंदी असेल. तसेच रात्री 10 ते सकाळी 7 दरम्यान नोटिफिकेशन्स सायलेन्ट मोडवर राहतील.
लाईक्स आणि फिल्टर्सवर बंदी: मुलांमधील मानसिक दडपण आणि तुलना करण्याची सवय कमी करण्यासाठी त्यांच्या पोस्ट्सवरील लाईक्स आणि रिएक्शन्सची संख्या इतरांना दिसणार नाही. याशिवाय, कॉस्मेटिक सर्जरी आणि ब्युटी फिल्टर्सवर पूर्णपणे बंदी घालण्यात येईल.
इनफिनिट स्क्रोलिंगला ब्रेक: सतत रील्स पाहत राहण्याची सवय मोडण्यासाठी दर 15 मिनिटांनी मुलांना ‘प्रॉडक्टिव्ह पॉज’दिला जाईल.
भारतावर काय परिणाम होणार?
सध्या हे कडक नियम केवळ अमेरिकेतील युजर्ससाठी लागू केले जात आहेत. मात्र, जागतिक पातळीवर बाल हक्क आणि सायबर सुरक्षेचे वाढते जाळे पाहता, भविष्यात भारत सरकार आणि भारतीय सायबर कायदेही मेटाला भारतात अशाच प्रकारची ‘डिजिटल बेडटाइम’ प्रणाली लागू करण्यासाठी भाग पाडू शकतात, अशी शक्यता वर्तवली जात आहे.
लेखकाबद्दलशुभम कुलकर्णीशुभम कुलकर्णी हे गेल्या नऊ वर्षांहून अधिक काळ मुख्य प्रवाहातील माध्यम क्षेत्रात सक्रिय असलेले एक व्यासंगी पत्रकार आहेत. सध्या ते ‘महाराष्ट्र टाईम्स’च्या ‘टेक आणि सायन्स’ विभागात कन्सल्टंट म्हणून आपली जबाबदारी सांभाळत आहेत. तंत्रज्ञान विश्वातील वेगाने बदलणारे आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI) चे प्रगत तंत्रज्ञान, नवनवीन गॅझेट्स, टेक ट्रेंड्स, स्मार्टफोन रिव्ह्यूज आणि सायन्स क्षेत्रातील क्लिष्ट वैज्ञानिक घडामोडी अतिशय सोप्या, सर्वसामान्यांना समजेल अशा रंजक भाषेत मांडण्यात त्यांचा विशेष हातखंडा आहे. डिजिटल मीडियातील अचूक SEO आणि Google Discover च्या बदलत्या अल्गोरिदमचा वापर करून लाखो वाचकांपर्यंत तांत्रिक माहिती पोहोचवण्यात त्यांचा मोलाचा वाटा आहे. छत्रपती संभाजीनगर येथील नामांकित ‘MGM’ संस्थेतून ‘एम.ए. पत्रकारिता आणि जनसंवाद’ ही मास्टर पदवी संपादन केल्यानंतर, त्यांनी आपल्या कारकिर्दीची सुरुवात ‘आकाशवाणी’ या प्रतिष्ठित संस्थेतून केली. 2017 मध्ये त्यांनी ‘दैनिक सामना’ या अग्रगण्य मुखपत्रात प्रवेश करत वृत्तपत्र पत्रकारितेचा भक्कम पाया रचला. त्यानंतर मुंबईतील ABP माझा, TV9 मराठी, साम TV, पुढारी न्यूज चॅनेल आणि लोकशाही न्यूज या महाराष्ट्रातील आघाडीच्या वृत्तवाहिन्यांमध्ये ‘बुलेटिन प्रोड्यूसर’ म्हणून जबाबदारी सांभाळली आहे. राजधानी दिल्ली येथे ‘News Nation Marathi’ साठी राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय स्तरावरील वेगवेगळ्या न्यूज बुलेटिन्सचा दांडगा अनुभव त्यांच्या पाठीशी आहे. प्रिंट, इलेक्ट्रॉनिक आणि डिजिटल मीडियाच्या सखोल अनुभवामुळे राजकारण, व्यापार-उद्योग, विज्ञान, तंत्रज्ञान, ऑटोमोबाईल, सायबर सुरक्षा आणि लाइफस्टाईल क्षेत्रातील गुंतागुंतीच्या विषयांचे अचूक विश्लेषण करणे ही त्यांची प्रमुख ओळख आहे. पत्रकारितेच्या या व्यस्त प्रवासातून वेळ काढत, निसर्गाच्या सानिध्यात वेळ घालवणे हा त्यांचा छंद आहे.… आणखी वाचा
aniltikotekar4sme.com 