हेची मातृभूमीसेवक –महाराष्ट्र टाइम्स

Clipped from: https://maharashtratimes.com/editorial/article/bandopant-bodhekar-article-on-gadchiroli-district-and-cycle-culture/articleshow/81441386.cms

गडचिरोली शहरात चार वर्षांपूर्वी वास्तव्याला आलो. अनेक दिवसांपासून माझा मागे पडलेला एक आवडता विषय होता. त्यादृष्टीने काम सुरू करावे, असे मनाशी ठरविले.

बंडोपंत बोढेकर

गडचिरोली शहरात चार वर्षांपूर्वी वास्तव्याला आलो. अनेक दिवसांपासून माझा मागे पडलेला एक आवडता विषय होता. त्यादृष्टीने काम सुरू करावे, असे मनाशी ठरविले. ते कार्य होते, सायकल चालवा अभियानाचे. कुठलाही चांगला विषय घेऊन आपण समर्पित भावनेने कामाला लागलो, तर त्या विचारांची चार सज्जनवृंद मंडळी आपल्या सोबतीला येतात, हा माझा स्वानुभव आहे.

सायकलचे चाक हे गांधीजींच्या चरख्याप्रमाणे गतिमानतेचे, स्वावलंबनाचे प्रतीक वाटते. एकंदरीत पर्यावरण संवर्धनासाठी आणि निरामय आरोग्यासाठी या जुन्या, पण महत्त्वाच्या साधनाकडे आपण वळले पाहिजे. पृथ्वीवरील अनेक शहरांत इंधनधुराचे प्रदूषण, तापमान मोठ्या प्रमाणात वाढलेले आहे. ग्लोबल वॉर्मिंगसारखा प्रश्न निर्माण झाला आहे आणि हे थांबवायचे असेल तर प्रत्येकाने आठवड्यातून किमान एक दिवस सायकलस्वारी करावी. वर्षात एक तरी झाड लावावे. यासंबंधी माहिती लोकांपर्यंत जाण्यासाठी ‘सायकल संस्कृती’ रुजवली गेली पाहिजे. जेणेकरून लोकांचा सायकलकडे पाहण्याचा दुय्यम दृष्टिकोन बदलेल. सायकल चालविल्यामुळे आपल्या फुप्फुसांची कार्यक्षमता वाढते. रोगप्रतिबंधक शक्ती वाढते. लठ्ठपणा, निद्रानाश, हायब्लड प्रेशर, कॅन्सर यासारख्या आजारांवर मात करता येते. सायकल ही मानवाची मित्र आहे. सायकल चालक हे मातृभूमीचे सच्चे सेवक शोभतात.

सायकलचा शोध १८१७मध्ये जर्मनीमध्ये लागला. १८३९ साली स्कॉटलंडच्या किर्कपेट्रिक मॅकमिलन यांनी पॅडलची सायकल तयार करून तिला पूर्णत्व दिले. अमेरिकेतील सेंट लुई सायकलिंग क्लब हा सर्वात जुना क्लब समजला जातो. युरोपियन राष्ट्रांत सायकलला ‘बाइक’ म्हणून संबोधतात. नेदरलँडमधील ४० टक्के लोक वाहतुकीचे साधन म्हणून सायकलचा वापर करतात. त्या ठिकाणी असलेली स्वतंत्र सायकल पार्किंग, सायकल ट्रॅक यामुळे तेथे सायकलिंगला प्रोत्साहन मिळते आहे. २००९ साली स्पेनमधील सॅन सॅबॕस्टियन या शहराच्या प्रशासनाने जुन्या रेल्वे बोगद्याचे रूपांतर सायकल ट्रॅकमध्ये केले. हा जगातला सर्वात मोठा सीसीटीव्हीयुक्त सायकल ट्रॅक मानला जातो. आपल्याकडे भुवनेश्वर शहरात सायकल ट्रॅकची निर्मिती केलेली आहे. पुण्यात सायकल क्लब तयार होत आहेत. प्रमाण कमी आहे. ३ जून हा जागतिक सायकल दिन म्हणून साजरा केला जातो.

राष्ट्रसंत श्रीतुकडोजी महाराज हे झाडीपट्टीच्या दौऱ्यावर असताना १९५१मध्ये ते ब्रह्मपुरीवरून काही गुरुदेव सेवकांसह सायकलस्वारी करीत वडसा येथे आले होते. येथे पोहोचताच त्यांच्या असे लक्षात आले की, सायकल पंक्चर झाली आहे. ते अकबर नामक सायकल स्टोअर्समध्ये थांबले. त्यांना पाहण्यासाठी एकच गर्दी झाली. एका सद्‌भक्ताने त्यांना तेथून रेंगीने शिवराजपूरला पोहोचविले. राष्ट्रसंतांनी आणलेली ती सायकल त्या दुकानमालकाने श्रद्धेने बरेच दिवस सांभाळून ठेवली होती. तुकारामदादा गीताचार्यांनी आपल्या तरुणपणात कित्येकदा अड्याळ टेकडी ते गुरुकुंज आश्रम, गडचिरोली ते कमलापूर, अहेरी असा सायकल प्रवास केला होता.

हे सारे सांगण्याचा उद्देश एवढ्याचसाठी की, जीवन जगत असताना व्यायामासोबत स्वावलंबनाचे सूत्र आपण अंगीकारले पाहिजे. इंधनाची बचत केली पाहिजे. हेच उद्दिष्ट घेऊन आम्ही लोकसहभागातून गडचिरोली शहरात ऑगस्ट २०१८मध्ये सायकल स्नेही मंडळाची स्थापना केली. शहरातील सर्व घटकांना सोबत घेत दर बुधवारला साप्ताहिक रॅली सुरू केली. सायकल चालवा, आरोग्यवान व्हा आणि पर्यावरण वाचवा हा मुख्य संदेश मंडळाचा आहेच; सोबतच व्यवसाय प्रशिक्षण जागृती, मतदार जागृती, दारू-तंबाखू निर्मूलन, अंधश्रद्धा निर्मूलन आदी विषयांवरही रॅली काढली. मंडळाचे कार्याध्यक्ष प्रा. विलास पारखी, डॉ. योगेश पाटील, विलास निंबोरकर, भोजराज कान्हेकर, अरविंद खारकर, प्रमोद राऊत, डॉ. शिवनाथ कुंभारे, पुरुषोत्तम ठाकरे, मनोहर निखाडे आदी मंडळी सातत्याने संघटनात्मक कार्यात सेवा देत आहे.

दोन वर्षांपूर्वी मंडळातर्फे ‘पद्‌मश्री’ प्रकाश आमटे यांची हेमलकसा येथे जाऊन भेट घेतली असता त्यांनी या उपक्रमाचे भरभरून कौतुक केले. गावागावांत अशी सायकल स्नेही मंडळे सुरू झाली पाहिजेत, असे मत व्यक्त केले. खुद्द आमटे दाम्पत्य सायकलस्वारीचा आनंद रोज घेतात. आमच्या जिल्ह्यातील आदिवासी बंधू सायकलचा वापर मोठ्या प्रमाणात करताना दिसतात. सायकल चालविण्याचा हा संदेश प्रत्येकाने अमलात आणावा, अशी इच्छा आहे.

सायकल सखी। साही मज जीवा।

आनंदाच्या गावा। नेई सदा।।

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s