अमेरिकेत इतके बळी का? –महाराष्ट्र टाइम्स

भारत आणि अमेरिका यांच्यातला फरक म्हणजे, आजही अमेरिकेत पूर्णपणे लॉकडाउन नाही तेथे रिपब्लिकन पक्षाचा अशा टाळेबंदीला वैचारिकच विरोध आहे…

अमेरिकेत इतके बळी का?

भारत आणि अमेरिका यांच्यातला फरक म्हणजे, आजही अमेरिकेत पूर्णपणे लॉकडाउन नाही. तेथे रिपब्लिकन पक्षाचा अशा टाळेबंदीला वैचारिकच विरोध आहे. त्यामुळेच रिपब्लिकन आणि डेमोक्रॅटिक गव्हर्नर असणाऱ्या राज्यांमधील परिस्थितीत कमालीचे अंतर आहे….

……परिमल माया सुधाकर

जगभरातील करोना विषाणूच्या प्रसाराचा केंद्रबिंदू अमेरिकेत सरकला आहे. चीनच्या वुहान प्रांतानंतर इराण आणि त्यानंतर लगेच युरोप हे कोविड-१९चे केंद्रबिंदू झाले होते; मात्र मागील काही आठवड्यांपासून अमेरिकेत करोनाने थैमान मांडले आहे. आर्थिक व तांत्रिक क्षेत्रात प्रबळ असलेल्या देशांच्या यादीत शतकभर वरच्या स्थानावर असलेल्या आणि जगातील एकमेव लष्करी महासत्ता म्हणून मिरवणाऱ्या अमेरिकेची अवस्था आज दयनीय झाली आहे. अमेरिकेबाहेर आणि विशेषत: भारतात, अमेरिकेत करोना विषाणूचा एवढ्या मोठ्या प्रमाणात प्रसार होण्याची कारणे शोधण्याचा गंभीर प्रयत्न होताना दिसत नाही. जेवढ्या अभ्यासपूर्ण आणि खमंग अशा दोन्ही चर्चा चीन वा भारतातील सरकारी प्रयत्नांबद्दल होतात, तेवढेच दुर्लक्ष अमेरिकेतली घटनांकडे होताना दिसते.

अमेरिकेतील प्रसारमाध्यमांमध्ये तसेच थिंक टँक्समध्ये मात्र नेमके काय आणि कुठे चुकले, याबाबत अनेक तर्कवितर्क लढवण्यात येत आहेत. जगातील इतर देशांनी काय पावले उचलली, याची तुलना ट्रम्प प्रशासनाच्या निर्णयांशी करण्यात येत आहे. विशेषत: दक्षिण कोरिया आणि तैवानने टाकलेली पावले व उपाय आदर्श मानले जात आहेत. या चर्चेत भारताच्या कामगिरीचा फारसा उल्लेख होत नाही. भारतात आजवर ७१ हजार करोना रुग्ण आढळले आणि सुमारे २३०० बळी गेले आहेत. आजवर अमेरिकेत १३ लाखांवर करोनारुग्ण आढळले आणि ८० हजार बळी गेले आहेत. अमेरिकेतली बळींची संख्या प्रचंड वाढू शकते, असे विधान ट्रम्प यांनी केले आहे, तरीदेखील तेथे भारताच्या लढाईची फारशी चर्चा न होण्यामागे तीन प्रमुख कारणे आहेत. एक, दक्षिण कोरिया व तैवानप्रमाणे भारतातील धोका अजिबात टळलेला नाही आणि पुढील दोन ते तीन महिने भारतात करोना विषाणूचा प्रसार होत राहणार, अशी अमेरिकेची समजूत आहे. दोन, अमेरिका व भारतातील औद्योगिकीकरण आणि त्यांच्या समाजाचा जागतिकीकरणातील सहभाग यांच्यात जमीन-अस्मानाचा फरक असल्याने, दोन्ही देशांची तुलना अमेरिकेच्या दृष्टीने अप्रस्तुत ठरते. तीन, राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प आणि पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी कोविडसंदर्भात घेतलेले निर्णय व निर्णयांची वेळ याच्यात एक अपवाद वगळता जवळपास साधर्म्य आहे. जो अपवाद आहे, तो राष्ट्रीय लॉकडाउनचा निर्णय घेण्याबाबत.

ट्रम्प यांनी कोविड ही राष्ट्रीय आणीबाणी जाहीर केली असली, तरी अमेरिकेत देशस्तरावर संपूर्ण लॉकडाउन अमलात नाही. या बाबतीत मोदी सरकारवर जी टीका होते आहे, ती दोन मुद्द्यांवर आहे. एक, लॉकडाउनचा निर्णय घेण्यात सरकारला उशीर झाला आणि दोन, कोणत्याही पूर्वतयारीशिवाय केंद्र सरकारने लॉकडाउनची अंमलबजावणी केली; पण या निर्णयाला कुणीही धोरणात्मक विरोध केला नाही. अमेरिकेत ट्रम्प यांना राष्ट्रीय आणीबाणी जाहीर करण्यात केवळ तिथल्या ताठर संघराज्य पद्धतीचाच अडथळा नव्हता, तर त्यांच्या रिपब्लिकन पक्षातील अनेकांचा वैचारिक विरोध होता. व्यक्तीच्या आर्थिक स्वातंत्र्याचे रक्षण, हा रिपब्लिकन पक्षाच्या तत्त्वज्ञानाचा गाभा आहे; त्यामुळे सरसकट उत्पादन व आर्थिक उलाढाली बंद करणे त्यांच्या मतदारांच्या गळी उतरणे शक्य नव्हते. कोविडचे सर्वाधिक बळी अमेरिकेत नोंदवले जात असतानाही, संपूर्ण लॉकडाउनची संकल्पना रिपब्लिकन पक्षातील अनेकांना आजही मान्य नाही. याचप्रमाणे, रिपब्लिकन पक्ष राज्यांना जास्तीत जास्त अधिकार असण्याचा, म्हणजे कठोर संघराज्य पद्धतीचा भोक्ता आहे. ट्रम्प यांनी राष्ट्रीय लॉकडाउन घोषित जरी केला असता, तरी त्यांच्याच पक्षाच्या विविध राज्यांतील गव्हर्नरांनी त्याची पायमल्ली केली असती. मागील दोन महिन्यांत डेमोक्रॅटिक पक्षाची सत्ता असलेल्या राज्यांनी आपापल्या राज्यांमध्ये जास्त प्रभावीपणे लॉकडाउन अमलात आणला आहे. रिपब्लिकन सत्तेत असलेल्या राज्यांनी शारीर अंतराच्या तत्त्वाकडे दुर्लक्ष केले आहे. अमेरिकेतली ही राजकीय दरी एवढी दुरावली आहे, की डेमोक्रॅटिक पक्षाच्या राज्यांत ज्या छोट्या शहरांमध्ये रिपब्लिकन पक्षाचा मेअर आहे, तिथे राज्याच्या गव्हर्नरने जारी केलेल्या निर्देशांना शक्य तेवढ्या पळवाटा काढण्यात येत आहे. भारतात ज्याप्रमाणे केरळ, छत्तीसगड, राजस्थान आदी राज्यांची कामगिरी कौतुक व अभ्यासाचा विषय ठरली आहे, तशी अमेरिकेत कॅलिफोर्निया या डेमोक्रॅटिक शासित राज्याची कामगिरी डोळ्यांत भरणारी ठरते आहे.

अमेरिकेतली काही संस्थांनी केलेल्या सर्वेक्षणांतून ही बाब पुढे आली आहे, की करोना विषाणूपासून आरोग्यास असलेल्या धोक्यांप्रती डेमोक्रॅटिक मतदार अधिक सजग व गंभीर आहेत. बहुसंख्य रिपब्लिकन मतदारांसाठी हा फारसा मोठा धोका नाही. बहुधा, याच मानसिकतेतून सुरुवातीच्या काळात ट्रम्प यांनी करोनाचा अमेरिकेला फारसा फटका बसणार नाही, असे विधान केले. ट्रम्प यांचे विरोधक त्यांच्या या निष्काळजीपणाला करोना प्रसारासाठी दोषी ठरवत आहेत. जानेवारी व फेब्रुवारी असे दोन महिने ट्रम्प प्रशासनाने आवश्यक ती तयारी न करता वाया घालवले, असा आरोप होतो आहे. विशेषत: तांत्रिक अडचणी दूर करण्यातील प्रशासकीय दिरंगाईमुळे, मोठ्या प्रमाणात टेस्टिंग किट्स तयार करता न आल्याने, करोनाच्या वेगवान प्रसाराची बाब ध्यानात आली नाही.

अमेरिकेत करोनाचा उद्रेक जागतिक व्यापार व पर्यटनाशी जवळून निगडीत असलेल्या चार शहरी केंद्रात झाला. जानेवारी व फेब्रुवारी महिन्यांत जगभरातून अमेरिकेच्या न्यूयॉर्क, सानफ्रॅन्सिस्को, सिआटेल आणि बोस्टन येथे आलेल्या विमान प्रवाशांची (अमेरिकी आणि परकीय नागरिक) संख्या प्रचंड आहे. अमेरिकेने चीनशी असलेली विमानसेवा स्थगित केली होती; मात्र तोवर करोना विषाणू चीनची भिंत ओलांडत इतर देशांमध्ये पोहोचला होता. अमेरिकेचे दक्षिण कोरिया, तैवान, जपान, आशियाई देश आणि युरोपातील देश यांच्याशी व्यापारी, सांस्कृतिक, शैक्षणिक, लष्करी व पर्यटन क्षेत्रात घनिष्ठ संबंध आहेत. दोन ते तीन आठवड्यांच्या काळात या देशांतून अमेरिकेच्या या पाच शहरांमध्ये करोना विषाणू मोठ्या प्रमाणात आला. वर नमूद केलेल्या देशांतून अमेरिकेत गेलेल्या आणि भारतात आलेल्या प्रवाशांची संख्या, यांतील फरकाची नेमकी आकडेवारी जर उपलब्ध झाली, तर दोन्ही देशांतील करोनाच्या रुग्ण संख्येतील तफावतीवर प्रकाश पडू शकेल.

करोना विषाणू आंतरराष्ट्रीय विमान प्रवाशांच्या माध्यमातून अमेरिकेत आला. त्याची लागण वृद्ध आणि निम्न-मध्यमवर्गीय व गरिबांना वेगाने झाली. अमेरिकेतली ज्या राज्यांनी करोना रुग्णांच्या वांशिकतेचा अहवालांमध्ये उल्लेख केला आहे, त्यानुसार आफ्रिकन व लॅटिन वंशाच्या लोकांना त्यांच्या लोकसंख्येतील प्रमाणाच्या जवळपास दुप्पट प्रमाणात बाधा झाली आहे. अमेरिकेतली आर्थिक-सामाजिक विषमतेकडे लक्ष वेधणारी ही बाब आहे. पुढील सहा महिन्यांच्या आत अमेरिकेत अध्यक्षीय निवडणूक होऊ घातली आहे आणि हे सर्व मुद्दे तोवर चर्चेत असणार आहेत.

(लेखक राज्यशास्त्राचे अध्यापक आहेत.)

via Article News : अमेरिकेत इतके बळी का? – why so many victims in america? | Maharashtra Times

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s