संघर्ष नव्या वळणावर – महाराष्ट्र टाइम्स

संघर्ष नव्या वळणावर
एका कायद्याच्या विद्यार्थ्याचे पत्रच याचिका म्हणून दाखल करून आणि सुटी असतानाही विशेष खंडपीठाची नेमणूक करून सर्वोच्च न्यायालयाने मुंबईतील ‘आरे’मधील वृक्षतोडीची खास दखल सोमवारी घेतली. न्यायमूर्ती अशोक भूषण आणि न्यायमूर्ती अरुण मिश्रा यांनी ऋषभ रंजन या विद्यार्थ्याच्या याचिकेची सुनावणी २१ ऑक्टोबरला ठेवली आहे आणि तोवर ‘आरे’मधील वृक्षतोडीला तात्पुरती स्थगिती दिली आहे. आंदोलकांनाही मुक्त करण्याचे आदेश दिले आहेत. उच्च न्यायालयाने मुंबईतील मेट्रो प्रकल्पासाठी आरे कॉलनीत कारशेड बांधण्याकरिता आवश्यक ती वृक्षतोड करण्यास अनुमती दिल्यानंतर संघर्षाची स्थिती उद्भवली. उच्च न्यायालयाने निकाल देताक्षणी मेट्रो प्राधिकरणाने ज्या वेगाने झाडे पाडण्याची कारवाई केली, त्यामुळेही पर्यावरणवादी आंदोलक बिथरले. मात्र, हा न्यायालयीन संघर्ष पुढे वाढू शकतो, याच अंदाजाने मेट्रो प्राधिकरणाने मिळालेल्या मधल्या काही तासांत वेगाने कारवाई केली असणार. या भागातील सुमारे दोन हजार सातशे झाडे तोडावयाची होती. ते काम बरेचसे पुरे झाल्याचे सांगण्यात येते. ही वृक्षतोड प्रारंभिक सुनावणीत सर्वोच्च न्यायालयाने बेकायदा ठरविली नसली तरी २१ ऑक्टोबरला होणाऱ्या सुनावणीत सर्वोच्च न्यायालय या प्रकरणाची पुन्हा मुळापासून सुनावणी करणार की, उच्च न्यायालयाच्या निकालाचे आवश्यक तितकेच परीक्षण तात्काळ करणार, यावर या कायदेशीर संघर्षाचा प्रवास अवलंबून आहे. उच्च न्यायालयाने तीनच दिवसांपूर्वी याचिका फेटाळून लावताना शिवसेनेच्या नगरसेवकाला चुकीच्या अर्जविनंतीबद्दल दंडही ठोठवला होता. तसेच, आरेमधील वृक्षराजी ही संरक्षित जंगलाचा भाग आहे, असेही म्हटले नव्हते. या पार्श्वभूमीवर, आंदोलकांनी न्यायालयीन निकालाचा आणि आदेशाचा आदर राखून वृक्षतोडीसाठी गेलेल्या कर्मचाऱ्यांना अडविणे किंवा झाडांना मिठी मारून वृक्षतोडीत अडथळे आणणे, हे कायद्याच्या राज्याच्या चौकटीत बसणारे कृत्य होते का, हा मुद्दा कदाचित् सर्वोच्च न्यायालयापुढे येईलही. महाराष्ट्रात निवडणुकांचे तापमान सध्या वाढत असून आरेतील संघर्षाच्या तापत्या तव्यावर राजकीय स्वार्थाच्या पोळ्या भाजण्याची संधी विविध पक्ष, नेते आणि संघटना सोडणार नाहीत. त्यामुळेच, तेथे जाणाऱ्या अनेकपक्षी नेत्यांची छायाचित्रे झळकू लागली आहेत. त्यातही, विसंवाद असा की, भारतीय जनता पक्ष आणि शिवसेना हे एकाच युतीचे घटकपक्ष म्हणून निवडणुकीला सामोरे जात असले तरी, शिवसेनेला आरे कॉलनीत कारशेड नको, तर भाजप मेट्रो प्राधिकरणाचा निर्णय उचलून धरत आहेत. हा तुमचा विसंवाद आधी सोडवा आणि मग एक युती म्हणून मते मागण्यास या, असे खरेतर मतदारांनी म्हणायला हवे. मात्र, यावरही त्यांच्याकडे वेळमारू उत्तरे तयार असतील. यातला कळीचा मुद्दा असा आहे की, मुंबईत आधीच प्रचंड विलंब झालेल्या आणि लक्षावधी प्रवाशांच्या सोयीच्या ठरणाऱ्या मेट्रोच्या उभारणीस आणखी किती उशीर होऊ द्यायचा? आरेमध्ये सध्या पाच लाख वृक्ष, दोन नद्या, तीन जलाशय, १८ प्रकारचे सरपटणारे प्राणी, ७६ प्रकारचे पक्षी, गवताळ प्रदेश, पाणथळ प्रदेश असे सारे आहे. तेथील तीन हजार वृक्ष गेले तर या एकूण वन आणि वन्यसंपदेला नेमका कितपत धोका पोहोचू शकतो, याचाही विचार व्हावा. हे वृक्ष देत असणारा प्राणवायू आणि मेट्रोचे सारे टप्पे पुरे झाल्यानंतर कमी होऊ शकणारा ‘कार्बन फूट प्रिंट’ यांचाही तुलनात्मक विचार करायला हवा. याखेरीज, पर्यायी वृक्षारोपण झाले किंवा सुरू आहे. त्यावरही नागरिकांच्या संघटनांना बारकाईने लक्ष ठेवता येईल. या वृक्षतोडीच्या निर्णयामुळे निसर्गसंपदेची, संरक्षित वनांची किंवा कुणाच्याही मूलभूत घटनात्मक हक्कांची थेट पायमल्ली होत आहे का, याचा विचार सर्वोच्च न्यायालय नक्कीच करेल. यातही, वन म्हणजे नेमके काय आणि त्याचे निकष कोणते, यावरही सध्या ‘राष्ट्रीय हरित लवाद’ काम करीत आहे. ते पुरे झाल्यावर सर्वोच्च न्यायालयाला सादर करण्यात येईल. कदाचित्, ही व्याख्या नव्याने व नेमकेपणाने ठरली तर आरे कॉलनीसारखे विवाद वेगाने निकाली निघू शकतील. आज मात्र तशी स्थिती नाही. पर्यावरण रक्षण आणि देशातील एकूण वृक्षसंपदेचे जतन ही अत्यंत मोलाची गोष्ट असली तरी सध्याच्या विकासाच्या व प्रगतीच्या प्रतिमानात लक्षावधी नागरिकांना सुखकर व सुरक्षित प्रवासासारख्या जीवनावश्यक सोयी पुरवणे, हेही तितकेच महत्त्वाचे आहे. आता यात राजकारण व राजकीय स्वार्थ न आणता सर्वोच्च न्यायालयाच्या अंतिम निकालाची प्रतीक्षा करणे आणि निकाल आल्यानंतर त्याची मन:पूर्वक अंमलबजावणी करणे, हेच सर्वांच्या हिताचे आहे. आता निदान त्यात तरी मतभेद होऊ नयेत.

via Editorial News: संघर्ष नव्या वळणावर – conflict on a new turning point of aarey cutting | Maharashtra Times

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s