Agricultural… | मिळणार हमीभाव तरी… – Maharashtra Times–06.07.2018

खरीप हंगामाच्या तोंडावरच विविध राज्यांमधील १४ प्रमुख पिकांच्या हमीभावात वाढ करण्याचा केंद्रीय मंत्रिमंडळाने घेतलेला निर्णय शेतकऱ्यांना दिलासा देणारा आहे. देशभर वाढत असलेले शेतीसंकट, शेतकरी आत्महत्या, कर्जमाफीच्या मागण्या आणि शेतकऱ्यांच्या वाढत्या आंदोलनांची पार्श्वभूमी या निर्णयाला आहे. त्याचबरोबर काही राज्यांत या वर्षाअखेरीस होणाऱ्या विधानसभा निवडणुका आणि अर्थातच लोकसभा निवडणूक यांचा संदर्भही आहेच. कारण काहीही असले, तरी शेतीच्या प्रश्नाबाबत सरकारला निर्णय घ्यावेसे वाटले हेही नसे थोडके! ज्वारी, बाजरी, नाचणी, तूर, मूग, उडीद, भुईमूग, सोयाबीन, तीळ आणि कापूस या पिकांच्या किमान आधारभूत किंमतींमध्ये वाढ होणार असून, ती ऐतिहासिक असल्याचा दावा सरकार करत आहे. गृहमंत्री राजनाथसिंह तर तिला ‘स्वातंत्र्यानंतरची सर्वांत मोठी वाढ’ ठरवून मोकळे झाले! या अतिशयोक्तीच्या आणि विरोधकांच्या प्रतिक्रियांच्या पलीकडे जाऊन या निर्णयाकडे पाहावे लागेल. गेल्या काही वर्षांपासून शेतीवरील संकट वाढले आहे. नैसर्गिक आपत्ती, अपुरे उत्पादन, वाढता खर्च आणि शेतीमालाचे पडते भाव अशा अनेक संकटांना तोंड देत शेतकरी कसाबसा तग धरतो आहे. एकीकडे खते, बियाणे, औषधे आणि मजुरी यांच्या खर्चात प्रचंड वाढ होत आहे, तर दुसरीकडे पिकांना मिळणाऱ्या दरातून हा खर्चही वसूल होत नसल्याने शेतकरी झपाट्याने कर्जबाजारी होत आहेत. या साऱ्यांचा ताण सोसेनासे झाल्याने हजारो शेतकऱ्यांनी मृत्यूला कवटाळले आहे. गेल्या लोकसभा निवडणुकीच्या प्रचारात नरेंद्र मोदी यांनी, उत्पादन खर्चाच्या दीडपट हमीभाव देण्याची घोषणा केली होती. भाजपला मिळालेल्या यशात या घोषणेचाही वाटा होता. वास्तविक गरिबांची संख्या प्रचंड असलेल्या देशात हमीभाव व महागाई या दोन घटकांचे संतुलतन साधावे लागते. दुसरीकडे, पिकांच्या आधारभूत किंमतीतील वाढ, हे केवळ शेतकरी नव्हे; तर एकूण अर्थव्यवस्थेसाठीही पूरक ठरेल, असे अनेक शेतीतज्ज्ञ वारंवार सांगत आहेत. सुमारे साठ टक्क्यांहून अधिक लोकसंख्येच्या हाती चार पैसे आले, तर त्यांची क्रयशक्ती वाढेल व मंदीग्रस्त अर्थव्यवस्थेला दूरगामी लाभ होईल, असे यामागचे सूत्र आहे. शेतकऱ्यांना हमीभावामुळे अधिकचे उत्पन्न मिळाले, तर त्यातील काही वाटा शेतीतच गुंतवता येईल. या दृष्टीने हमीभाव वाढविण्याच्या निर्णयाचे स्वागत केले पाहिजे. त्याच उद्देशाने ग्रामीण भागही भाजपच्या पाठीशी उभा राहिला. मात्र, निवडणुकीपूर्वी चुटकीसरशी जग बदलण्याच्या आविर्भावात केलेल्या अनेक घोषणांप्रमाणे स्वामिनाथन आयोगाच्या शिफारशी प्रत्यक्षात आणण्याचे आव्हान किती मोठे आहे, याची जाणीव सत्तेवर आल्यानंतर मोदींना झाली असेल; कारण गेल्या चार वर्षांत या आघाडीवर सरकार कोणतीही पावले उचलू शकले नाही. त्यामुळेच या विषयावर पंतप्रधानांसह कृषिमंत्र्यांनाही खुलासे करण्याची वेळ येऊ लागली. परिणामी, ग्रामीण भागात असंतोष वाढू लागला. काही निवडणुकांमध्ये फटकाही बसला. म्हणूनच शेतकऱ्यांचे समाधान करण्यासाठी सरकारने अखेरच्या टप्प्यात दीडपट हमीभावाचा निर्णय घेतलेला दिसतो. राजनाथ सिंह यांनी ‘स्वातंत्र्यानंतर प्रथमच’चे पालुपद जोडले असले, तरी ही वाढ प्रत्यक्षात दीडपट आहे का, यावर तज्ज्ञांमध्ये मतभेद आहेत. हमीभावाचा आधार असलेला उत्पादनखर्च ठरवण्याच्या अनेक पद्धती आहेत. खते, बियाणे, औषधे, पाणीपुरवठा, मजुरी या घटकांचा उत्पादनखर्चात अंतर्भाव होतो, त्याबरोबरच शेतकरी कुटुंबाने केलेल्या श्रमांचाही विचार होतो; तसेच जमिनीसारखी भांडवली गुंतवणूक व त्यावरील व्याज हेही विचारात घेण्याचे एक सूत्र आहे. केंद्राने जाहीर केलेल्या हमीभावात तिसऱ्या मुद्द्याचा विचार नाही, याकडे जाणकार लक्ष वेधत आहेत. या दृष्टिकोनातून पाहिल्यास हमीभावात दीडपट वाढ झाल्याचा दावा फोल ठरतो. थोडक्यात हा दीर्घकालीन चर्चेचा विषय आहे. सरकारच्या या निर्णयाचा लाभ शेतकऱ्यांना मिळवून देण्यासाठी प्रत्यक्षात या दरांनुसार खरेदी होण्याची गरज आहे. हे आव्हान कसे पेलणार हा प्रश्न आहे. बाजारातील व्यवहार मागणी आणि पुरवठा यांवर चालतो. उत्पादन अधिक झाल्यास दर कोसळतात. दुसरीकडे हमीभावापेक्षा कमी दराने खरेदी, हा गुन्हा ठरत असल्याने व्यापारी थेट खरेदीलाच नकार देतात, असा अनुभव आहे. बहुसंख्य शेतकऱ्यांची आर्थिक स्थिती बेताची असल्याने आणि साठवणुकीच्या मर्यादेमुळे शेतकऱ्यांचा नाईलाज होतो आणि पडेल दराने माल विकावा लागतो, हे कटू सत्य आहे. या परिस्थितीत बदल कसे करणार हा मुख्य प्रश्न असून, केवळ भाजपच नव्हे, तर कोणत्याही पक्षाचे सरकार आणि एकूणच व्यवस्थेपुढील ते गंभीर आव्हान आहे.

via however, it will be guaranteed … | मिळणार हमीभाव तरी… – Maharashtra Times

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

w

Connecting to %s