Cash Crunch:cash crunch | कर्तृत्वाचा खडखडाट – Maharashtra Times–20.04.2018

देशातील विविध भागांमध्ये मोठ्या प्रमाणात रोख चलनाचा तुटवडा झाल्याने दुसरी नोटाबंदी आली आणि त्यातून आर्थिक आणीबाणीसारखी परिस्थिती निर्माण झाली आहे. दीड वर्षांपूर्वीच्या नोटाबंदीच्या माथेफिरू निर्णयाच्या जखमा अजून ताज्या असताना उत्तर प्रदेशसह देशातील तब्बल नऊ राज्यांत चलनतुटवडा निर्माण झाल्याने जनतेचे धाबे दणाणले आहे. या अभूतपूर्व परिस्थितीत अनेक ठिकाणच्या एटीएममधील खडखडाट म्हणजे देशातील नेतृत्वाच्या अकार्यक्षमतेतून निर्माण झालेला कर्तृत्वाचा खडखडाट म्हणायला हवा. उत्तर प्रदेश, महाराष्ट्र, तेलंगण, आंध्र प्रदेश, आसाम, कर्नाटक, राजस्थान आणि मध्यप्रदेश आदी राज्यांत लोकांनी गरजेपेक्षा जास्त रक्कम एटीएममधून काढल्यानं चलन तुटवडा निर्माण झाला आहे. महाराष्ट्रात अमरावती आणि चंद्रपुरात चलन तुटवडा मोठ्या प्रमाणावर जाणवत आहे. ही परिस्थिती मुळात निर्माण होऊन नये यासाठी कार्यरत असलेल्या भारतीय रिझर्व्ह बँक आणि अन्य बँकांकडून त्याची जबाबदारी स्वीकारली जाण्याऐवजी त्याचे खापर जनतेवरच फोडण्याचा प्रयत्न सुरू आहे.

एकीकडे नोटांची रखडलेली छपाई हे एक कारण सांगितले जात आहे तसे नागरिकांची प्रवृत्ती हे दुसरे महत्त्वाचे कारण असल्याचे बँक अधिकारी सांगत आहेत. बँकेतून काढलेल्या दोनशे, पाचशे व दोन हजारांच्या नोटा परत बँकेत भरल्या जात नसल्यामुळे एटीएममध्ये खडखडाट आहे; नोटा बँकेतून काढण्याचे प्रमाण वाढले आहे, असे सांगून उच्चाधिकाऱ्यांकडून या परिस्थितीचे खापर जनतेवरच फोडण्याचा प्रयत्न सुरू आहे. एटीएममध्ये आम्ही जेवढ्या दोन हजारांच्या नोटा टाकतो, त्या ग्राहक काढून घेतात. पण नंतर या नोटा चलनात येत नाही. त्यामुळे दोन हजारांच्या नोटांची चणचण भासत असल्याने एटीएममध्ये खडखडाट झाला आहे, असे स्टेट बँकेच्या वरिष्ठ अधिकाऱ्यांनी सांगितले आहे. त्याचवेळी दुसरीकडे रिझर्व्ह बँकेकडून देशातील बँकेच्या शाखांमध्ये मोठ्या प्रमाणात रोख रक्कम आहे. रोखीची कुठलीही कमतरता नाही, असा परिस्थितीशी पूर्ण विसंगत असा खुलासा रोख रकमेच्या तुटवड्याबाबत रिझर्व्ह बँकेने केला आहे. तसेच नोटा छपाईचा वेगही वाढवण्यात आल्याचे रिझर्व्ह बँकेने स्पष्ट केले आहे. जर तुटवडा नसेल, पुरेशा नोटा आहेत तर नोटा छापण्याचा वेग कशाला वाढवायला हवा, या प्रश्नाचे उत्तर कोण देणार? त्याचप्रमाणे, काही ठिकाणी रक्कम पोहचवण्यात येणाऱ्या अडचणींमुळे रोख चलनाचा तुटवडा दूर करण्यास वेळ लागत असल्याचे रिझर्व्ह बँकेचे म्हणणे आहे. आता काय तेथे पहिल्यांदाच नोटा पोचवल्या जात आहेत का, असा प्रश्न साहजिकच पडतो. देशातील आर्थिक घडमोडींशी फार संबंध आणि फिकरही नसलेले केंद्रीय अर्थमंत्री अरुण जेटली यांनी नेहमीच्या शैलीत स्वर्गात देव आहेत आणि पृथ्वीवर सर्व आलबेल आहे अशा शैलीत ट्वीटद्वारे देशात चलन तुटवड्याचे कुठलेही संकट नाही, असे सांगून लोकांना आश्वस्थ करण्याचा प्रयत्न केला आहे. तथापि, दोन हजार रुपयांच्या नोटा चलनातून गायब होत असल्यास ती बाब गंभीर आहे.

कर्नाटक विधानसभा निवडणुकीसाठी पुढील महिन्यात मतदान होत असल्यामुळे नोटांची चणचण भासू नये यासाठी काही राजकीय नेते आणि पक्षांकडून या नोटा साठवून ठेवल्या जात असल्याचे आरोप होत आहेत. तसेच, काळा पैसा पांढरा करण्यासाठी या नोटांचा वापर केला जात असावा असाही संशय व्यक्त केला जात आहे. दीड वर्षांपूर्वी नोटाबंदीच्या निर्णयाचे अन्य कोणतेही तार्किक समर्थन न सापडल्याने डिजिटल या शब्दाने त्यावर पांघरूण घालण्यासाठी पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी खूप गाजावाजा केलेल्या देश डिजिटल होत असल्याचा आणि रोकडतेची गरज कशी कमी होत जात असल्याचा दावा किती फसवा आहे, हे देशापुढील या नव्या संकटामुळे उघड झाले आहे. आपल्या अर्थकरणाची दिशा रोकडीद्वारेच वाढत असल्याची आकडेवारीही बोलकी आहे. भारतीय रिझर्व्ह बँकेचे माजी डेप्युटी गव्हर्नर आर. गांधी यांनी दिलेल्या माहितीनुसार नोटाबंदीपूर्वी देशातील रोखडता १७.७७ लाख कोटी रुपये असल्याचा अंदाज होता. आता ही गरज १८.१७ लाख कोटींपर्यंत पोहोचली आहे. रोखीच्या तुटवडाने हे देखील सिद्ध केले की बँकिंग आणि पेमेंटमधील डिजिटायझेशनची योजना ठरलयाप्रमाणे अजिबात यशस्वी झाली नाही, कारण रोख रकमेची मागणी स्पष्टपणे वाढत आहे. नीरव मोदी सारख्या प्रकरणांमुळे सरकारी बँकांवरून उडालेला जनतेचा विश्वास पुन्हा कसा मिळवायचा या प्रश्नाचे उत्तर सापडण्यापूर्वीच सरकारने रोख रकमेच्या उपलब्धतेबद्दल पुन्हा एकदा आपल्यापुढे नवे आव्हान उभे केले आहे.

via Cash Crunch:cash crunch | कर्तृत्वाचा खडखडाट – Maharashtra Times

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

w

Connecting to %s