माहितीचे अर्थकारण – अग्रलेख– महाराष्ट्र टाइम्स–२४.०३.२०१८

फेसबुकच्या असंख्य वापरकर्त्यांच्या व्यक्तिगत माहितीचा त्यांच्या परवानगीविना परस्पर निवडणुकीत गैरवापर केला गेल्याबद्दल फेसबुकचे सीईओ मार्क झुकेरबर्ग यांनी चूक कबुल करून या प्रकरणावर पडदा पाडण्याचा प्रयत्न केला आहे. या दूरगामी परिणाम करणाऱ्या प्रकरणात देशात सत्तारूढ आणि विरोधक यांच्यात जुंपली असून त्यांच्यात खरेखोटे ठरूनही हा प्रश्न इतक्यात मिटणार नाही. फेसबुकच्या वतीने वापरकर्त्यांच्या खासगी बाबी अधिक सुरक्षित ठेवण्यासाठी पावले उचलणार असल्याची ग्वाहीही पुरेशी नाही. त्याचप्रमाणे, केंद्रीय माहिती व तंत्रज्ञान मंत्री रवीशंकर प्रसाद यांनी झुकेरबर्गला भारतात येण्यास भाग पाडण्याचा इशारा देऊनही सध्याचा प्रश्न सुटू शकत नाही.

सरकारच्या नाकावर टिच्चून देशातील लुटारू देशाबाहेर जात असताना झुकेरबर्गला भारतात येण्यास भाग पाडणार हे फिल्मी डायलॉग म्हणून ठीक आहे. मुळात आपल्याकडे या नव्या तंत्रज्ञानाच्या जगाला नियंत्रित करण्यासाठी पुरेसे सक्षम कायदे असणे ही काळाची गरज आहे. मात्र गेल्या चार वर्षांत अनेकदा विविध पद्धतीने भारतीयांच्या खासगी जीवनात शिरण्याचा, त्यांचे व्यक्तिगत स्वातंत्र्य राष्ट्रवादाच्या नावाखाली संकुचित करण्याच्या प्रयत्नांमुळे झुकेरबर्गइतकेच आजचे केंद्र सरकारही यासंदर्भात बेभरवशाचे आहे. फेसबुकने मोफत इंटरनेटच्या नावाखाली वापरकर्त्यांना त्यांच्या इंटरनेटच्या जगतात वावरण्याच्या अधिकारावर गदा आणण्याचे प्रयत्न दोनदा केले होते आणि त्याला केंद्र सरकारच्या यंत्रणांची फुस होती, हे विसरून चालणार नाही. पहिल्यांदा भारतातील गरीब जनतेला इंटरनेट उपलब्ध व्हावे या उदात्त हेतूच्या आड इंटरनेटच्या जगातील शिरकाव नियंत्रित करून इंटरनेटच्या तटस्थतेच्या मूलभूत तत्वावर घाला घालण्याचा प्रयत्न झाला.

जनतेने आणि काही प्रमुख उद्योग व माध्यम कंपन्यांनी विरोध करून तो हाणून पाडला. त्यानंतर पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या डिजिटल इंडिया कार्यक्रमाला आपला पाठिंबा दर्शवण्यासाठी स्वतःचे प्रोफाइल तिरंग्यात रंगवून इतरांनाही तसे करण्याचे आवाहन करून छुपा कोड तयार केला गेला. तसे करणे म्हणजे त्यांच्या आधी हाणून पाडलेल्या अजेंड्याला पाठिंबा देणे आहे, अशी बोंबाबोंब सुरू झाली आणि मार्क झुकेरबर्ग यांनी तेव्हाही माफी मागून या चुकीबद्दल एका इंजिनियरला दोष दिला होता. आता या ताज्या प्रकरणात ते अधिक गंभीर बनले आहे. केंब्रिज अॅनालिटिका या २०१३ मध्ये स्थापन झालेल्या कंपनीला २०१६ मध्ये डोनल्ड ट्रम्प यांच्या निवडणूक प्रचाराचे काम मिळाले होते.

ट्रम्प यांच्या विजयासाठीचे वातावरण तयार करण्याकरिता आवश्यक असलेली वापरकर्त्यांची माहिती मिळवण्यासाठी केंब्रिज विद्यापीठातील मानसशास्त्राचे प्राध्यापक अलेक्झांडर कोगन यांच्याशी व्यवहार केला गेला. कोगन यांनी एका अॅपद्वारे फेसबुक वापरकर्त्यांना मानसशास्त्रीय प्रश्नमंजुषा स्पर्धेत भाग घेण्यास प्रवृत्त केले व त्यातील दोन लाख ७० हजार वापरकर्त्यांसोबत त्यांच्या मित्रांचीही माहिती चोरली, असा आरोप आहे. हे सगळे फेसबुकला माहीत होते! वापरकर्त्यांची माहिती चोरीला जात असल्याची कल्पना आल्याने त्यांनी केंब्रिज अॅनालिटिकाला ती डिलिट करण्यास सांगितले होते, मात्र वापरकर्त्यांना याची कल्पना दिली नाही.

फेसबुकच्या पाच कोटी वापरकर्त्यांची माहिती हाती आल्याचा दावा केंब्रिज अॅनालिटिकाने नुकताच केला, तरीही मार्क झुकेरबर्ग गप्प होते. अखेर झुकेरबर्गने वापरकर्त्यांची व्यक्तिगत माहिती सुरक्षित ठेवण्याची जबाबदारी आमची आहे आणि आपण ती पार पाडण्यास चुकलो हे मान्य केले. पुन्हा अशी घटना होणार नाही, याची पूर्ण काळजी घेऊ, असे आश्वासनही दिले. आता प्रत्यक्षात प्रत्येकाची व्यक्तिगत माहिती किती सुरक्षित आहे आणि ती मागल्या दाराने गरजू राजकारणी आणि कॉर्पोरेट्सना पुरवली जात नाही आणि जाणार नाही, यावर विश्वास कसा ठेवायचा हा प्रश्न आहे. कोणतीही व्यवस्था किती चांगली हे ती वापरणाऱ्या माणसांवर अवलंबून असते.

एखाद्या देशातील निवडणुकीवर परिणाम करण्याचा व्यवहार हा खूप मोठा आहे. त्याचे लाभ आणि त्यासाठी खर्च करण्याची भारतासारख्या गरीब देशाचीही किती तयारी आहे हे गेल्या सार्वत्रिक निवडणुकीत दिसले आहे. त्या दबावाला पेलणारे पोलादी नेतृत्व अशा नाजूक माहितीच्या संरक्षणासाठी आवश्यक आहे. सोशल मिडियावर मोठ्या प्रमाणात जमा होणाऱ्या माहितीला मोल आले आहे, त्यामुळे त्याचा गैरवापर होणारच आहे. त्या माहितीच्या अर्थकरणाला रोखणे किती शक्य होईल हा प्रश्न आहे. कारण त्याचा गैरवापर या अर्थकारणामुळे होईल आणि त्यासाठी नवनवीन पद्धती येत राहतील.

via editorial on facebook data leak | माहितीचे अर्थकारण – Maharashtra Times

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s