कच्च्या तेलाच्या अटळ झळा – महाराष्ट्र टाइम्स —२७.०१.२०१८—–*****

राजेंद्र जाधव

जगात सर्व सोंगे करता येतात पण पैशाचं करता येत नाही. हे जसं मध्यमवर्गाला लागू होतं तसंच सरकारलाही. अगदी कालपरवार्यंत आपल्या कामगिरीमुळं वित्तिय आणि व्यापारी तूट कमी झाल्याचा डंका पिटणारं सरकार कच्च्या तेलाच्या किमतीत आलेल्या तेजीमुळं अडचणीत आलं आहे. मागील सहा महिन्यांत कच्च्या तेलाच्या किंमतीत जवळपास ५० टक्के वाढ होऊन त्या ७० डॉलर प्रतिबॅरलपर्यंत पोहोचल्या आहेत. इराणमधील वाढती राजकीय अस्थिरता आणि जगातील प्रमुख देशांचा आर्थिक विकासाचा वेग वाढल्यानं दर या वर्षअखेरीपर्यंत प्रतिबॅरल १०० डॉलरपर्यंत जाण्याची शक्यता आहे. परदेशात विविध गुंतवणूकदार, ग्राहक वायदेबाजारात या दरानं कॉल ऑप्शन घेत आहेत. दर १०० डॉलरपर्यंत वाढले तर केंद्र सरकारच्या अडचणींत भर पडेल. २०१८ मध्ये चार मोठ्या आणि चार लहान राज्यांमध्ये विधानसभेच्या निवडणुका आहेत. तर पुढील वर्षी लोकसभा निवडणुका आहेत.

जागतिक बाजारात कच्च्या तेलाच्या किमती वाढल्यामुळे देशांतर्गत बाजारात पेट्रोल, डिझेलचे दर वाढवण्यास तेलकंपन्यांनी नुकतीच सुरूवात केली. मात्र, त्यांनी सरकारी दबावामुळं दरात अत्यल्प वाढ केली आहे. तरीही त्या अनेक महिने पेट्रोल, डिझेलची विक्री कमी दराने करू शकणार नाहीत. त्यांना दरवाढीसाठी मोकळीक द्यावीच लागेल. दरात वाढ होऊ द्यायची नसेल तर तेलकंपन्यांना अनुदान द्यावे लागेल. तसेच, सरकारला कच्च्या तेलाचे दर पडल्यानंतर पेट्रोल, डिझेलवर लावलेला वाढीव अबकारी कर कमी करावा लागेल. तेलकंपन्यांना अनुदान दिले आणि अबकारी करात कपात केली तर सरकारला २०१८१९ मध्ये वित्तिय तूट सकल उत्पादनाच्या तीन टक्के राखणं अशक्य होईल. जर तसं केलं नाही तर तेलकंपन्यांना पेट्रोल, डिझेल आणि इतर तेल उत्पादनांचे दर वाढू देण्यास मोकळीक द्यावी लागेल.

विरोधक आणि यशवंत सिन्हा यांनी देशाच्या आर्थिक प्रगतीबाबत केलेल्या टीकेला उत्तर देताना मागील वर्षी मोदींनी सरकारच्या धोरणांमुळं वित्तिय आणि व्यापारी तूट कमी झाल्याचे ठासून सांगितले. प्रत्यक्षात सरकारच्या धोरणांच्या त्यावर अत्यल्प परिणाम झाला. वर्षानुवर्षे इंधन, अन्न आणि खतांसाठी दिली जाणारी अनुदाने देशाची वित्तिय तूट निश्चित करतात. मोदी सत्तेत आल्यानंतर कच्चे तेल, खते आणि सोन्याच्या किंमतीत जागतिक बाजारात मोठी घट झाली. त्यामुळे साहजिकच आय़ातीत घट होऊन व्यापारी तूट कमी झाली. दर घटल्यामुळं सरकारचं इंधनाचं आय़ात बिल तीन वर्षात १५५ अब्ज डॉलरवरून ८० अब्ज डॉलरपर्यंत घसरले. पोटॅश, फॉस्फेट, युरियाच्या किमतीत जागतिक बाजारात घट झाल्यानं सरकारला खतावरील अनुदानही कमी करता आलं.

 मोदी पंतप्रधान झाले तेव्हा कच्च्या तेलाच्या किमती होत्या १०७ डॉलर प्रतिबॅरल. त्या २०१६ मध्ये २७ डॉलरपर्यंत पडल्या. कच्च्या तेलाचे दर जागतिक बाजारात चढे असताना त्याचा ग्राहकांना फटका बसू नये यासाठी सरकार अनुदान देतं. दर पडल्यानंतर सरकारला पेट्रोल, डिझेलसाठी तेलकंपन्यांना अनुदान देण्याची गरज राहिली नाही. उलट वित्तिय तूट कमी करण्याचे बंधन पाळण्यासाठी सरकारने पेट्रोल, डिझेल यांच्यावरील अबकारी करांत घसघशीत वाढ केली. त्यामुळे सरकारचा महसूल वाढला. वित्तिय तूटही कमी झाली. मात्र, जागतिक बाजारात कच्च्या तेलाच्या दरात झालेल्या पडझडीचा देशातील ग्राहकांना फायदा झाला नाही. आता जागतिक बाजारात दर उसळी घेत असताना स्थानिक बाजारपेठ पेट्रोल, डिझेलचे दर वाढू देण्याचं त्यासोबत वित्तिय तूटही नियंत्रणात ठेवण्याचं आव्हान सरकारसमोर आहे.

सध्या पेट्रोलचे दर जवळपास ८० रूपये प्रतिलिटर आहेत. त्यामुळे ग्राहक नाराज आहेत. विरोधक याचा सरकाविरोधी जनमत बनवण्यासाठी प्रयत्न करत आहेत. प्रत्यक्षात सहा महिन्यात कच्च्या तेलाच्या दरात ५० टक्के वाढ होऊनही तेल कंपन्यांनी सरकारच्या दबावामुळे पेट्रोल डिझेलच्या दरात फारच कमी वाढ केली आहे. जुलैच्या दुसऱ्या आठवड्यात कच्च्या तेलाचे दर ४६ डॉलर असताना पेट्रोलचे दर होते ७३.२७ रूपये. कच्च्या तेलाचे दर जानेवारीत ७० डॉलरपर्यंत गेल्यानंतरही पेट्रोलचे दर आहेत ७९.५८ रूपये. म्हणजे पेट्रोलच्या दरात या काळात केवळ टक्के वाढ झाली. साहजिकच यामुळं तेलकंपन्यांना तोटा होऊ लागला आहे. त्यामुळे त्यांना येणाऱ्या दिवसांत मोठी दरवाढ करावी लागेल किंवा त्याचा तोटा भरून काढण्यासाठी सरकारला तेलकंपन्यांना अनुदान द्यावे लागेल. त्याचबरोबर अबकारी करात कपात करावी लागेल. थोडक्यात मागील तीन वर्षात अबकारी कर वाढवून आणि तेल उत्पादनासाठींच्या अनुदानात कपात करून सरकारच्या गंगाजळीत दरवर्षी जवळपास अडीच लाख कोटींची भर पडत होती. आता या महसूलात घट होणार आहे.

गेली तीन वर्षे तेलाच्या किमती कमी झाल्याने आयातीसाठी आवश्यक अशा परकीय चलनाच्याडॉलरच्यामागणीत घट झाली. त्यामुळे रूपया डॉलरच्या तुलनेत वधारून् स्थानिक बाजारपेठेत कच्च्या तेलाचे दर आणखी कमी झाले. आता कच्च्या तेलाच्या दरात वाढ होत असल्यानं आपल्याला आय़ातीसाठी जास्तीचे डॉलर खर्च करावे लागणार आहेत. त्यामुळं रूपयाचं अवमूल्यनं होण्याची शक्यता आहे. तसं झालं तर आयात महाग होऊन स्थानिक बाजारात कच्च्या तेलाची किमती आणखी वाढतील. पेट्रोल, डिझेलसारख्या तेल उत्पादनांचा महागाई निर्देशकांत घसघशीत वाटा असल्यानं महागाई वाढेल. मागील तीन वर्ष व्याजदरात कपात करणाऱ्या रिझर्व्ह बँकेला व्याजदरात वाढ करावी लागेल. व्याजदर सात वर्षांतील नीचांकी पातळीवर आणूनही खासगी कंपन्या गुंतवणूक करण्यास इच्छुक नाहीत. व्याजदर वाढले तर खासगी गुंतवणुकीवर विपरीत परिणाम होईल.

सरकारने अर्थव्यवस्था बळकट असल्याचं ठासून सांगतिले तरी प्रत्यक्षात अर्थव्यवस्थेचा वाढीचा वेग मंदावला आहे. एका बाजूला कच्च्या तेलाच्या दरात वाढ होत असताना दुसरीकडे सरकारला वस्तू आणि सेवा कराच्या माध्यामातून अपेक्षेपेक्षा कमी महसूल मिळत आहे. त्यामुळे केंद्राला राज्य सरकारांना ठरवल्याप्रमाणे कराचा वाटा देता येत नाहीये. त्यातच विविध उत्पादनावरील वस्तू आणि सेवा कर कमी करून नाराज घटकांना निवडणुकीपूर्वी खूष करण्यासाठी दबाव येतो आहेच. मात्र, या सर्वांमुळे महसूलात अपेक्षेप्रमाणे वाढ होणे शक्य नाही. सरकारी कंपन्यांतील वाटा खासगी गुंतवणूकदारांना विकून पेसे उभे करण्याचा सरकार प्रयत्न करत आहे. मात्र, त्याला मर्यादा आहे. अशा परिस्थितीत मोदींना भरभरून मते दिलेल्या शहरी मध्यमवर्गाला यंदा अर्थसंकल्पाकडून बऱ्याच अपेक्षा आहेत. २०१९ मध्ये होणाऱ्या सार्वत्रिक निवडणुकीपूर्वी पूर्ण वर्षासाठी मांडला जाणारा हा शेवटचा अर्थसंकल्प आहे. त्यामुळे प्राप्तिकरात सवलत मिळेल या आशेवर मध्यमवर्ग आहे. तशा बातम्या फिरत आहेत. अर्थमंत्री अरूण जेटली नक्कीच प्राप्तिकरात सवलती देतील. मात्र, त्या भरीव असण्याची शक्यता कमी. वित्तिय तूट त्याबरोबर महागाई वाढण्याचा धोका असल्याने ते नाममात्र सवलत देण्याची शक्यता आहे. पहिली तीन वर्षे कच्च्या तेलाचे दर कमी राहिल्याने मोदींना आर्थिक निर्णय घेताना स्वातंत्र्य मिळाले. आता निवडणुकीपूर्वी ते दर वाढल्याने मतदारांना खूष ठेवणे आणि अर्थव्यवस्थेची गाडी रूळावरून घसरणार नाही, याची काळजी घेताना मोदींचे कसब पणाला लागेल.

via PetroldieselCrude oil:crude oil adding fire to prices|कच्च्या तेलाच्या अटळ झळा – article in Marathi, Maharashtra Times

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s